КХЪУЖЬЕЙ ЩIАГЪЫМ

Дыгъэр пэзазэу щхьэгум къытехьат. Бгы лъапэ щхъуантIэм деж щIэуэ щащIа еджапIэ къатищу зэтетым къэнжал хужь телъым нэр тепщIыпщIэрти узэригьэплъыртэкъым. Абы и пщIантIэ иным кIуэцIрыкI гъуэгу цIыкIум и нэзым щыгъэкIа удз дахэхэм къащIиху я епэрымэ зэхуэмыдэхэр къулейуэ акъужь хуэмым къыпГуригъауэрт. Лъэс гъуэгухэм и гупэ лъэныкъуэм Iущащэу блэж псы кIантIэ цIыкIум и Iуфэ щхъуантIэпсым Iут кхъужьей жыг иным зы лIыжь гъур кIыхь гуэрым мащIэу дзапэ уэрэд щыжиIэу щIэст.
Махуэм зызыгъэпсэху щIалэгьуалэхэр клубым и пщIантIэм футбол щыджэгухэрт. Сэ сызэплъыр а щIалэхэр Iэзэу футбол зэрыджэгур артэкъым, лIыжьым и нэкIур зэ нэщхъыфIэ, зэ нэщхъей хъуурэ зызэрызэрихъуэкIыр арт… Дауи, а лIыжьым и дзапэ уэрэдыр нобэ зыхуигьэшыр и зэман фIэкIахэм зэрыхуэшхыдэжыр арт, ауэ ар абы хуэдэ гупсысэм иджыпсту хэзышэу нэщхъыфIагъэмрэ нэщхъеигъэмрэ къытезыгьэхьэр сщIэртэкъым.
Сэ абы щIагьуэу сыпэмыжыжьэу, щIалэхэр зэрыджэгум сеплъ хуэдэу, псы Iуфэм сыщыст. И уэрэдыр зэхэсхыным, седэIуэным сыщIэхъуэпсми, зэпимыгьэун щхьэкIэ, сыбгъэдыхьэртэкъым.
ЛIыжьым, и баш плъыжь гъумыпДэ джафэр и куэщIым щытригъауэу, уэрэд жиIэр нэхъ игьэхуэбжьащ, щIалэхэри джэгуным нэхъри дихьэхащ.
А махуэр гуфIэгьуэ махуэти, колхозхэтхэр псори къуажэм дэсхэт, щIалэгъуалэ джэгухэр цIыхухэм къаувыхьауэ текIуэхэр ягъэщIэгъуэн къудейуэ зэхэтхэт. Асыхьэтым къуажэкIэ лъэныкъуэмкIэ дунейр дежьууэ зы макъ къоIур. ЛIыжьыр и лъэныкъуэхэмкIэ псынщIэу зэплъэкIа щхьэкIэ, зыри имылъагъуу аргуэру щIым еплъыхащ… Макъыр нэхъри ин мэхъур, лIыжьым Iэдакъэ жьауэ ещIри мэтэджыпэр, зеплъыхьыр, уафэмкIэ доплъейр. Абы хэту, и дамэхэр дыгъэм пэлыду, гъуагъуэу кхъухьлъатэ гуэр, жыг щхьэкIэхэм йоIусэ жыпIэну, псынщIэу ди щхьэщыгумкIэ блэлъэтыкIащ, щIалэхэм я бэлътокухэмкIэ, я пыIэхэмкIэ кхъухьлъатэзехуэм гуфIэу сэлам ирахыурэ. АрщхьэкIэ псынщIэу кхъухьлъатэм къигьэзэжри нэхъ хуэм зищIауэ ди щхьэм къытеувэжащ. Дыплъэри, дыгъэ напэр уимыгъэлъагъужу, кхъухьлъатэм и ужьыр хьэндырабгъуэ хужь куэд хъуащ… ЩIылъэ щхъуантIэм ахэр къытетIысхьэным къыхуэпIащIэ щхьэкIэ, хьэуа сабырыр абыхэм еубзэ щIыкIэу щIиупскIэурэ къигъакIуэртэкъым. ЩIалэхэм ахэр къаубыдыну я Iэхэр шияуэ къажыхьхэрт. Шыжьым и башыр Iэ сэмэгу лъэныкъуэмкIэ иIыгьщи, абыхэм закъыкIэримыгъэхуу зыгуэр зыIэригъэхьэн мурадкIэ и Iэ иЖь лъэныкъуэмкIэ дэIэбейурэ къежыхьыр.
Куэд дэмыкIыу тхылъымпIэ напэ цIыкIухэм хэт еджапIэ унащхьэм, хэти жыгыщхьэхэм зытраубгьуащ, хэти Iэгу ущIахэм къихуащ.
Шыжьым къыпэшДэхуа тхылъ тхьэмпэр пIащIэу сригьэджэну къихьри къызитащ: «Ди Союз иным и ленинскэ комсомол щIалэхэ, дунейпсо щIалэгъуалэхэм я пэрытхэ, колхозхэт насыпыфIэхэ, узыншагъэмрэ гуфIэгъуэмрэ фыхэту фыпсэухэI Дунейпсо пролетархэм я махуэшхуэ Майм Ипэм дывохъуэхъурI..» лIыжьым и щхьэр си еджэ макъым къыдищIурэ гурызгьэIуа нэужь, нэщхъейуэ йотIысэхри:
— Насып сиIэти, мы зэман гъэщIэгъуэным жьы сыхъуауэ сыщрихьэлIэми, IэкIэ сызэрашэу нэф сыхъуакъым, е къыскIэщIэуIуэу дэгуу, жьэкIэ сыплъэу сыкъэнакъым, дунейм щызекIуэхэр къызжаIамэ зэхызох, си щIалэ цIыкIухэм я зэхэтыкIэ дахэхэр солъагъуфI жеIэ, тхылъ тIэкIур сIехыжыр, зэкIуэцIеуплIанщIэри и бгъэ жыпым ирелъхьэж, езыри япэм здэщыса кхъужьей жыг жьауэм макIуэри щIотIысхьэжыр.
Сэ иджы лIыжьым и тхыгъэ тхьэмпэ къылъысам сызэреджамкIэ нэIуасэ сыхуэхъуати, къызэджэри сызыбгъэдишащ. ЩIалэхэми ар хъурейуэ къаувыхьауэ псалъэрт:
— Аращ, си щIалэхэ, куэд щIащ мыр, фэ фиДэжынукъым. Мы ди къуажэ плъагъум ЩхьэхуэфГ АхьмэдкIэ еджэу унагьуэ бей гуэр дэсащ. Абы зы щIалэ закъуэ инэмыщI бын лъэпкъи Макъым, а зы закъуэри емызэгъыу дэкIри Урысейм Iэпхъуэжат. Ар хэти лIауэ, хэти афицар хъури хэкум ирахужахэм хэту щIэпхъуэжауэ жаIэр. Арати, Ахьмэд хьэжыр абы хуэдэу бзаджэт, ткIийти езым и унафэншэу утыкум цIыху щигъэпсалъэртэкъым. Езыр лIышхуэт, Къущхьэхъум къикIыжа выжь зызыгъэпсэхуа хуэдэ, и пщэлхэр къыдэкIыкIыжарэ, илъэскIэ ягъэшха гуэгушыхъужь хуэдэ, и жьэгъулхэр пщампIэм къытетIэтIэжауэ пшэрт. Махуэ гуэрым (гъэр зыхуэзэр тэмэму сщIэжыркъым, зауэжьыр зэраублэрэ илъэс етIуанэ ихьауэ арат), хьэжым щIакIуэ фIыцIэ шэрэзыжар щыгъыу, шухьэ бащлъыкъ щабэр и щхьэм къыфIэкъуауэ, бащлъыкъ кIапитIыр и бгъэмкIэ къедзыхыжауэ мэжджыт бжэIупэм молэм епсалъэу бгьэдэтт. КъызэплъэкIри сыкъыщилъагъум, къэджащ:
— Болэт, сыпхуейщ, зэ ауэ къэувьйэ.
Сыт сщIэнт: «Дэнэ мыгьуэ сигьэкIуэну пIэрэ, сыту пIэрэ мы ЩхьэхуэфI угъурсызым си пщэ къыдилъхьэнур?» жысIэри сыгузэващ. Мэжджытыбжэми IункIыбзэр Iугъэуэжат, уэшх зытумыгьэшхэну къуэгъэнапIи щыIэтэкъым.
А махуэм и жэщым чырашэ сыщьйат, жэщым сымыжеяуэ щIыIэ схудихурт. Цей хъар тIэкIу сщыгъми уэшхыр къыпхыкIащ, сопIыщIэр, хьэжым и псэлъэныр иухыркъым, сыкIуэжынущ, хьэжы, узыхуейр къызжьйэ, жысIэни сошынэр. Куэдрэ сыщыта нэужь, сэ техьэгъуэм сиубыдащ… Щымыхъужым хуэму:
— Ярэби, хьэжы, техьэгъуи къыстехьащ, псыфи сыхъуащ, сыцей пцIанэщ, узыхуейр къызжепIэрэ сыбутIыпщыжым си гуапэ хъунтI щыжесIэм, хьэжыр къемыплъэкIыу:
— Сыпхуейщ жысIакъэI.. нэхъри къэгубжьащ.
«Сыт сыхьэт мыгъуэт нобэ сыкъызыхуэзар», жысIэри аргуэру тэлайкIэ сежьащ. АрщхьэкIэ молэмрэ хьэжы Ахьмэдымрэ я псалъэр яухыркьым. НэгьуэщI Iэмал сиIэжкъым щымыхъум:

Страниц: 1 2 3 4