АВТОБИОГРАФИЯ

Сэ, ЩоджэнцIыкIу Алий Iэсхьэд и къуэр, Бахъсэн районым хыхьэ Старэ Крепость къуажэм щыпсэу мэкъумэшьнцIэ тхьэмыщкIэ унагьуэм 1900 гъэм сыкъыщалъхуащ.
Си щIалэгъуэм нэблэгъэхункIэ сэ си адэм и деж сыщагъэсащ.
Си адэр сытым щыгьуи мэкъумэшым елэжьу КъБАССР-м и Бахъсэн районым хыхьэ Старэ Крепость къуажэм дэсащ, и унагьуэм иIащ витIрэ зы жэмрэ.
Си унагъуэр зэрыхъур си адэр, абы и щхьэгьусэмрэ бын пщыкIузрэт. Си ныбжькIэ сэ сабийхэм ику ситт. Си адэр къулейсызыгъэшхуэ телъу псэуащ, и унагъуэр ипIын щхьэкIэ ар зэм къуажэ гъавэхэр ихъумэу, адрейм къуажэ Iэхъуэу лэжьэн хуей хъурт.
Си къуэш нэхъыжьхэр къыдэкIуэтея нэужь, ахэр къулеижьхэм я деж щылIыщIэн хуей хъуащ. Февралымрэ Октябрымрэ екIуэкIа революцэхэм, Граждан зауэм я лъэхъэнэхэм ар гъавэм елэжьу, хозяйствэ зэпыхуа иIэу щытащ. Ар зыщыпсэуа Старэ Крепость къуажэм 1924 гъэм щылIащ. Си анэр 1936 гъэм дунейм ехыжащ. Си къуэшхэм я гъащIэр мыпхуэдэу хъуащ: ТIалиб Старэ Крепость къуажэм колхоз къыщызэрагъэпэща япэ махуэхэм къыщыщIэдзауэ шыхъуэу щолажьэ. Уэлий ар дыдэм и колхозникщ. А колхозым я щхьэлым щолажьэ. Зул, Данил Налшык къалэм дэт къэрал маслозаводыр зыхъумэ мылицэм хэтщ. Си шыпхъуитIыр лIы дэкIуахэщ, икIи ахэр колхозым щолажьэхэр: зыр Къэхъун къуажэм, адрейр Старэ Крепость къуажэм.
ИрагъэкIа е ягъэтIыса къуэши шыпхъуи, абы нэмыщIкIэ благьи сиIэкъым.
1908 гъэм, илъэсий си ныбжьу, си адэ къуэшыр си дэIэпыкъуэгьуу еджэныр урысыбзэрэ абы нэмыщIкIэ хьэрыпыбзэрэкIэ щекIуэкI къуажэ еджапIэм сыщIэтIысхьащ. А еджапIэр сэ ехъулIэныгъэ сиIэу 1914 гъэм къэзухащ.
А еджапIэр къэзуха нэужь, сэ сратащ кулак бейхэмрэ щIыпIэм ис пщыхэмрэ я унафэм щIэта икIи щIэуэ Бахъсэн къуажэм къыщызэIуахыжа, диным щыхурагъаджэ семинарием. Абы зэрыщрагъаджэу щытар урыс, хьэрып икIи къэбэрдеибзэхэрщ.
Хьэрыпыбзэ а еджапIэм щезыгъэдж молэхэм я унафэкIэ, абы къыщIахуащ икIи егъэджакIуэ щылажьэхэм я бжыгьэм къыхагъэкIащ общеобразовательнэ предметхэмрэ адыгэбзэмкIэ езыгьаджэ Цагьуэ Нурий. Ар къыщIыщIахуари езым иригъаджэ предметымкIэ хьэрыпыбзэр джыным еджакIуэхэр къызэрытришырщ. Абы щыгьуэ а еджапIэм щIэсхэм я зэIущIэм сэ Цагьуэм и телъхьэу сыкъыщыпсэлъащ икIи дин Iуэхум хуэлажьэ хьэрыпыбзэр джыныр сымыдэу сыкъэуващ.
Абы сыкъызэрыщыпсэлъам къыхэк1э а 1914 гьэ дыдэм сэ а еджапIэм сыкъыщIадзыжащ. Абы щыгьуэ сэ лэжьапIэм къыIуагъэкIа егъэджакIуэ Цагьуэм и деж Къызбрун къуажэм сыкIуэу щIэздзащ икIи абы деж 1915 гьэм нэсыху сэ сыщеджащ общеобразовательнэ предметхэм, хьэрыпыбзэм икIи къэбэрдеибзэм.
1915 гьэм сентябрь мазэм Цагьуэр си дэIэпыкъуэгъуу сэ сагъэкIуащ Севернэ Кавказым щхьэкIэ егъэджакIуэ щагьэхьэзыру Дагъыстаным и къалэ Темырхъан-Шурэ (Буйнакск) дэт мазибл курсхэм икIи абы сэ сыщеджащ 19I6 гьэм и мартым нэс. А курсхэр къэзуха нэужь, а курсхэм я директорым и фIыгъэкIэ, сэ сагъэкIуащ Кърымым щыIэ Бахъчий-Сэрай къалэм Гаспринскэм и цIэкIэ дэт, тэтэр егъэджакIуэхэр щагьэхьэзыр еджапIэм икIи абы сыщеджащ 1917 гьэм и декабрь мазэм нэсыху. Абы иужькIэ, а еджапIэр зэрызэхуащIам къыхэкЫэ, си лъэIукIэ студент II-м сахэту сэ сагъакIуэ Константинополь дэт педагогическэ еджапIэм, ари 1919 гьэм къызоух. 1919 гъэм и кIэхэм сэ си хэку къызогъэзэж икIи 1920 гьэм нэсыху си къуажэ Старэ Крепостым сыщопсэу. 1920 гъэм и май мазэм сэ Налшык сраджэ «Налькавстрой» газетым сыщылэжьэну икIи абы сэ августым и 15-м 1920 гъэм нэс сыщолажьэ. Абы иужькIэ сэ еджакIуэ сокIуэ Баку щыIэ «Восточнэ политическэ ударнэ курсхэм» икIи абы сыщыIащ зы илъэскIэ. А курсхэр къэзуха нэужь сэ сокIуэ Дербент къалэм икIи абы ЧК-м и органхэм сыщолажьэ.
Дербент тиф къыщызоуалIэ икIи 1922 гъэм и пэщIэдзэхэм егъэлеяуэ сысымаджэ хьэлъэу Налшык сыкъашэж. Мазих дэкIыу зыкъэзужьыжа нэужь, сэ «Красная Кабарда» газетым и корректору солажьэ.

Страницы: 1 2